Runderpest of Rinderpest (RP) is een virusziekte bij runderen en andere herkauwers. Behalve runderen zijn ook schapen en geiten gevoelig voor RP. Ook veel soorten wilde dieren zijn gevoelig voor deze ziekte (elanden, kudu’s, gnoes, antilopen, giraffen, wrattenzwijnen). Mensen kunnen niet besmet worden met het RP-virus.
Het runderpestvirus is een (-)ssRNA-virus uit het geslacht Morbillivirus van de familie Paramyxoviridae en is genetisch nauw verwant aan het virus dat pest van kleine herkauwers {Peste des petits ruminants} veroorzaakt. Het virus is niet lang stabiel, maar kan wel lange tijd overleven in gekoeld en bevroren weefsel.
Verspreiding
Runderpest (RP) is bijna overal uitgeroeid, alleen in Afrika komt het nog af en toe voor. Het internationale streven is het bereiken van een wereldwijde uitroeiing van RP in 2010. Het RP-virus vindt zijn vermoedelijke oorsprong in het gebied rond de Kaspische Zee en is van daaruit naar Europa, Azië en Afrika verspreid.
In de 18de eeuw had Europa te maken met zeer ernstige runderpestepidemieën. In 1740 stierven ongeveer 3 miljoen runderen in heel Europa aan runderpest. De laatste melding van runderpest in Europa dateert uit 1996 en was in het Europese deel van Turkije. Het risico op een uitbraak van RP is heel klein.
Besmetting
De incubatietijd van de runderpest (RP) varieert van 3 tot 10 dagen. Het runderpestvirus kan alleen worden overgebracht via direct contact of intensief indirect contact van zieke dieren met dieren die vatbaar zijn voor het runderpestvirus. Het RP-virus komt voor in uitvloeiingen uit de neus en ogen en mest, maar kan waarschijnlijk ook voorkomen in sperma en melk.
Klinische verschijnselen
Besmette runderen zonder specifieke weerstand tegen RP worden bijna allemaal ziek. Het gedeelte dat sterft is hoog (meer dan 90%). Bij geiten is de weerstand tegen de ziekte afhankelijk van het ras.
De incubatietijd van de runderpest varieert van 3 tot 10 dagen. Er zijn twee varianten van runderpest, de klassieke en de snelle variant. Deze varianten hebben een verschillend ziektebeeld.
Klinische verschijnselen:
Klassieke variant:
- koorts en slechte opname van voedsel
- ontstoken slijmvliezen, met als gevolg kwijlen en neusuitvloeiingen
- maag-darmproblemen
- waterdunne diarree
- sterfte
Snelle variant:
De snelle vorm heeft een veel korter ziekteverloop. Bij deze variant krijgt het dier hoge koorts en sterft binnen één week. Bij de klassieke variant treedt de dood later in (8-10 dagen na besmetting).
Bestrijding
In Europa is er een importverbod van dieren uit regio’s waar runderpest nog wel voorkomt, dit om te voorkomen dat runderpestvirus opnieuw toeslaat in Europa. Omdat de kans klein is dat het virus hier toeslaat wordt er niet preventief gevaccineerd tegen runderpest. Mocht de ziekte wel toeslaan, dan worden besmette en verdachte dieren direct geruimd en de bedrijven grondig ontsmet. Ook worden vervoersverboden van kracht en worden er beschermings- en toezichtgebieden ingesteld. Er bestaat in dat geval ook de mogelijkheid om dieren preventief te enten om verdere verspreiding van het runderpestvirus te voorkomen.
Diagnostiek
• antigeen detectie
• virusisolatie en identificatie
• virus RNA detectie
• serologische test
Monsters
• EDTA-bloed (0.5 mg/ml) transport naar het lab op ijs (maar niet bevroren)
• milt, lymfknopen gekoeld tot onder 0o C.
• neus- en ooguitvloeiingen
Vaccin
De Europese Commissie kan bij een uitbraak toestemming geven om op beperkte schaal runderen in te enten om de ziekte onder controle te krijgen. Dit kan echter ernstige gevolgen hebben voor de export. Er bestaan vaccins tegen runderpest, maar deze zijn in Nederland niet beschikbaar.